CUMALIKIZIK’IN TOPLUMSAL YAŞAMINDA
ŞENLİĞİN ÖNEMİ ve KOLEKTİF BELLEK
Doç.Dr.Rana
A.Aslanoğlu
Cumalıkızık Şenliği sonrasında,eğlenme hoşça vakit geçirme dışında
şenlikler neden yapılır sorusu düşünüldüğünde verilecek cevap
geçmişten geleceğe uzanan süreçte hatırlamak, köprü oluşturmak için
durak yaratmak olacaktır.Bu durağı yaratma aşamasında yapılması
gereken ise toplumsal bellekte çentik atarak bireylerin görevlerini
düşündürmektir.Kollektif olarak şenliğin amacı Cumalıkızık’lılara,Bursa’lılara
kendini Cumalıkızık’lı hisseden herkese buradaki kültürel ve
mekansal bütünlüğün sürmesi için “Ben ne yapabilirim” mesajını
vermek olmalıdır.Bu durum bir başka şekilde şöyle ifade
edilebilir.Hatırlamak aynı zamanda kültürel ve mekansal bütünlüğün
değer olarak geleceğe taşınması için de son derece önemlidir.Geçmişi
hatırlamak ve Cumalıkızık’ın geçmişte “var
olduğunu” duyumsamak geleceği karşılayacak enerji ve dinamizmi de
içinde taşımaktadır.
Hatırlamak
bireysel ya da kollektif olabilir.Belleğimiz sadece bireysel bir
yeti değildir,toplumsal olarak da işlevsel olabilir.(Connerton
1999:14)Cumalıkızık özelinde baktığımız zaman hatırlamak
sürdürülebilirliğin ortak ruhunu canlandırmayı içine alır.Cumalıkızık’taki
kırsal yaşantının sürmesi, üretimin yapılması ,700 yıllık tarihi
mirasın korunarak geleceğe taşınması için bu ortak ruhun varlığı son
derece önemlidir.Hatırlama ve değerlerin geleceğe taşınması kendi
içinde çelişkili yapıları barındırmaktadır.Bunun anlamı şudur evler
hem mimari değer olarak kültürel mirasın taşıyıcılarıdır hem de
çevrede gördüğümüz her an yıkılabilir haldeki evlerin ya da önceden
yıkılmış olanların yarattığı tehdit ve çoğunun basit yaşamsal
konfora dahi sahip olmayışları ile paradoksal bir görünüm
sergilemektedirler.
Bir diğer nokta
ise köydeki sakin yaşantının şenlik sırasında gündelik hayatın
dışında son derece hızlı bir ritme kavuşmasıdır.Alışılan sakin
kırsal yaşantıdan ,pastoral etkiden çok farklıdır şenlikte solunan
hava.Şenlik düzenleyicileri geçen yıllardan farklı olarak evlerin
avlularını da değerlendirmişler bu yıl.Bunun anlamı köylülerin
ziyaretcilerle,turistlerle alışkın oldukları karşılaşmayı farklı bir
boyuta taşımaktır.Bu karşılaşma pasif boyuttan aktif boyuta doğru
geçişi içine almaktadır.Cumalıkızık evleri,avluları ve bu mekanlarda
sergilenen ürünler artık sadece akademik ilginin ya da sanatçıların
ilgilerinin odağı olmayacak, bu ilginin bir ekonomik değer olarak
köye geri dönmesinin yolları da aranacaktır.Ekonomik değer olması ve
köy ürünlerinin pazarlanabilir hale gelmesi ise bu şenliğin en
önemli amaçlarından biridir.Köyün varlığının yeniden üretilmesinin
ekonomik ve kültürel olarak mümkün olması, geçmişten geleceğe
değerlerin taşınmasının da başarılması anlamındadır (Appadurai
1998:182-185)
Şenliğin bir
diğer önemli boyutu ise karşılaşma boyutudur.Şenlikler aynı zaman da
birer karşılaşma yeridir.Farklı görüş ve duygulardaki insanlar aynı
mekanda karşılaşmaktadır.Bu şenlikte Cumalıkızık kültürel
değerlerinin sürmesi gerektiğine inanan insanlar;Bursa’lılar, Bursa
dışından gelenler, bir dünya mirası olduğuna inandıkları için
Dünya’lı olanlar, hem Cumalıkızık’lı hem Dünya’lılar
karşılaşmaktadır.Bu karşılaşma Cumalıkızık için son derece önemli
bir deneyimdir.Yaşadığımız çok hızlı toplumsal değişmenin
küreselleşme olarak adlandırıldığı çağımızda “yerel” değerin,Cumalıkızık
değerinin korunması bu karşılaşmanın başarılı olması ile ilgilidir.Cumalıkızık
değerleri küresel etkiler karşısında yeniden
üretilebilmelidir.Şenlik süresince çeşitli gösteriler, sergiler,
tartışmalar atölye çalışmaları yürütüldü.Bunların hepsi Cumalıkızık
kimliğini bir değer olarak gören ve bu kimliği sürdürebilme
potansiyelini içinde taşıyan insanların karşılaşması olarak ifade
edilebilir.
İçinde
yaşadığımız ve küreselleşmenin etlilerinin yoğun olarak
hissedildiği çağın önemli etkilerinden biri bütün dünyanın tek bir
yer olarak algılanıp değerlendirilmesidir.Ancak tek bir yer olarak
algılanması yerelliklerin yok olacağı değil tam tersine yerel
değerlerin küresel olanla ilişkiye girerek öne çıkacağı anlamındadır
.Yerel kültürel değerler küresel olanla ilişkiye geçerek kazançlı
çıkabilecektir.İçinde yaşadığımız dünya bu açıdan fırsatlar
sunmaktadır.Yerel kültürlere ilgi duyulmaktadır.Turistik olarak ilgi
çekici bir boyuta gelebilmektedir.Ancak bunun için çabalanması ve
yerel değerin korunması gereklidir.Küresel ilişkilerle karşılaşma
açısından elimizde iki tane senaryo mevcuttur.Birincisi
olumsuzdur.Küreselleşmenin olumsuz etkileri ile karşılaşmayı içine
alır.Cumalıkızık Kültürel Değerlerini Koruma ve Yaşatma Projesi
başarısız olacak, bunun sonucunda köy evleri iyice bakımsız hale
gelecek, yavaş yavaş köyden göç hızlanacak, köyün çevresindeki tarla
ve bahçeler gecekondu alanları ile sarılacak, köyün kültürel ve
doğal bütünlüğü yokolacaktır.Bu tanımladığım kötü senaryo eğer bir
karşı tavır geliştirilmezse küreselleşmenin sonucu olarak ortaya
çıkacaktır.Küreselleşmenin etkileri günümüzde çok hızlıdır (Featherstone,Lash,Robertson
1995)
İkinci senaryo
olumlulukları içinde taşır.Bunun anlamı Cumalıkızık Şenliği ve
buradan çıkartılacak sonuçların olumlu bir çerçeveye taşınması daha
genel bir perspektifte ise projenin başarılı olmasıdır.Bunun
sonucunda ise Cumalıkızık’ın kültürel değerleri Türkiye’ye, Dünya’ya
açılacaktır.Evlerin restorasyonu tamamlanacaktır, ahududu reçeli,
şurubu standart olarak pazarlanır hale gelecektir.Cumalıkızık
gözlemesinin yanında, ahududulu kek ve pastaların, cevizli çörek ve
tatlıların , kestane şekerlerinin köy içinde ve dışında
satılabilmesi mümkün olacaktır.İnsanlar köyün geleneksel
değerlerinin korunduğu ev-pansiyonlarda geceleyecek,doğa
yürüyüşlerine katılacak, akşamüstleri koyu ıhlamur gölgelerinde
,inanılmaz güzellikteki kokular altında çaylarını
yudumlayacaklardır.Bu senaryonun gerçekleşmesi güç değildir. Dünyada
benzer yerleşim örnekleri vardır.Bunlardan biri Fransa’nın Alsace
bölgesindedir.Üzüm bağlarıyla çevrili bu ortaçağ
yerleşmesinde,üzümden elde edilen her türlü ürün pazarlanmakta,
bölgede ortaçağ görüntülü ancak konforlu mekanlarda kalınmakta ve
her yıl binlerce ziyaretçi gelmektedir.
Burada temel belirleyici olan kültürel
değerlerin korunabilmesidir. Cumalıkızık’ta evlerin , koruma faktörü
göz ardı edilerek hızla pansiyonlara dönüşmesi, yerel değerin yok
olmasıyla sonuçlanarak, beklenenin tersine turistlerin gelmemesine
yol açacaktır. Kültürel ve mekansal bir bütünlük olarak
Cumalıkızık’ın korunması bir başka bağlamda Bursa için de çok
önemlidir.Cumalıkızık Bursa’nın da geçmişidir.Bursa ile Cumalıkızık
tarihsel olarak birbirlerine son derece yakın noktalarda
durmaktadır.Cumalıkızık bilindiği gibi Bursa’nın fethi için
örgütlenen yerleşmelerden biridir.Dolayısıyla bu şenlikte
Bursa’lıların Cumalıkızık ile karşılaşmasında en önemli sonuçlardan
biri Bursa’ lıların Cumalıkızık projesine direk olarak katkıda
bulunmaları olmalıdır.Bu amaçla projeyi yürütenlerin örgütlediği
Yerel Gündem 21 çerçevesinde bir fon oluşturulmalıdır.
Şenlikle ilgili
olarak vurgulanması gereken son nokta ise Cumalıkızık’lıların bu
çerçevede kazandıkları deneyimdir.Bu köyün kültürel mirasının
ekonomik değer olarak köye geri dönmesinin deneyimidir.Bunun sürekli
olması için koruma güdüsünün sürdürülmesi gerekmektedir.Cumalıkızık’ta
gözleme üreten kadınlarla yaptığım ankette
farklı bölgelerden
Cumalıkızık’a göç eden herkes öncelikle kendini Cumalıkızık’lı
hissettiğini söyledi.Bu nokta küresel süreçler ile yerelin
etkileşimi sırasında ortak bir kimliğin korunarak
geliştirilmesi açısından son derece önemlidir.Kendini Cumalıkızık’
lı hisseden herkes Cumalıkızıklı’dır. Cumalıkızık projesine destek
olmak bir anlamda geçmişe sahip çıkmaktır.Yerel kültürel değerleri
koruyarak geleceğe taşımak ise eş anlı olarak dünyalı olmaktır.
KAYNAKLAR
.Appadurai,A.,(1998) Modernity
at Large Cultural Dimensions of Globalization, University of
Minnesota Press.
.Aslanoğlu,R “Global –Local
Interaction:Local Restructuring , Bursa ,Cumalıkızık Case.International
Conference,Global Flows/Local Fissures:Urban Antagonisms
Revisited,May 27-29 –1999,
İstanbul
.Connerton,P.,(1999) Toplumlar
Nasıl Anımsar? (çev:Alaeddin Şenel) ,Ayrıntı Yayınları
.Featherstone,M;Lash,S;Robertson,R.
(1995) “Introduction” Global Modernities içinde, Sage
|
